We hebben momenteel veel reageerbuisdiscussies als trending topic. Verhitte discussies over CO2 en stikstof domineren het nieuws. De strijd lijkt zich overal toe te spitsen op de vraag of een paar procent meer of minder nou zo schadelijk kan zijn. Zeker ook belanghebbenden van oude systemen en industrie kunnen de discussies makkelijk traineren door toename van stoffen in het milieu met reageerbuis-retoriek te saboteren. Over Pfas en heel veel bestrijdingsmiddelen worden ongeveer dezelfde discussies gehouden. Vanuit de reageerbuisfilosofie is het lastig iemand te vertellen dat we moeten veranderen. Dat kleine percentages al grote gevolgen kunnen hebben. Alhoewel we het wel al een beetje beginnen op te merken.
Eigenlijk is die reageerbuisdiscussie ook slim gekozen, want vanuit de analytische gedachte kun je de impact ook best groot maken. Op de Warmonderhof hadden wij in begin jaren ’90 nog gastles van een stokoude dame: Willy Schilthuis. Een icoon uit de Biologisch Dynamische landbouw. Zij kon heel mooi het beeld van de grote kringlopen duiden. Ze sprak ook over het verslinden van oude energievoorraden uit de bodem. Ze sprak over zonne-energie die in honderden miljoenen jaren is opgebouwd door de natuur. Dat werden kolossale hoeveelheden plantenresten die transformeerden in olie, steenkool en gas. Die enorme massa opgeslagen energie verbruiken wij in een extreem korte tijd. Voor nuttige zaken, maar ook steeds vaker voor ons plezier of zonder gevoel van schaarste, omdat het zo goedkoop is. We verplaatsen het naar boven. En wat gebeurt er met het vrijmaken van deze energie? De hele planeet wordt warmer, omdat de CO2 voorraad in de atmosfeer groter werd. Oude zonne-energie verstoort de thermometer van onze planeet.
Een soortgelijk beeld kan je maken van stikstof. In kleine donkere hokken zitten miljoenen dieren opgesloten. Het eiwit dat zij nodig hebben om te groeien wordt net als de voorraden olie, steenkool en gas, verplaatst van elders. Met grote boten worden elders soja en andere eiwitbronnen geteeld, die komen via de havens binnen in Nederland, dat wordt gevoerd aan alle dieren die meestal industrieel en meestal binnen worden gehouden en al die eiwitbergen geven dus uiteindelijk grote hoeveelheden stikstof. En wat denk je, ook onaangename zaken in het milieu.
Op reageerbuisniveau kan je denken: “Wat maakt het uit”. Sommigen hebben het over de impact die gelijk is aan een ganzenpoepje. Veel fijne soorten in de natuur worden verdrongen door brandnetel en braam. Ga in een natuurgebied kijken waar weinig stikstofdruk is en je kijkt je ogen uit. Systemisch is het effect veel groter dan de bagatelliserende percentages uit de discussies.
Vanuit de reageerbuisretoriek valt alles nog wel mee. Een ganzenpoepje her en der, de planeet een graadje of twee warmer, lekker toch? Gaan we vaker een terrasje pakken. Nou, wie deze zomer als agrariër op het land stond, denkt daar mogelijk inmiddels anders over. Die zag een landbouwsysteem, ook wel onze voedselvoorziening, zuchten en kraken.
Maar ja, wie denkt er nou nog in ecologische systemen? Wie beschouwt nog z’n gezondheid als een mooi biologisch evenwicht waar je liever niet aan morrelt? Dat leer je niet op school. Daar leer je in getallen denken, reageerbuisvakken dus. Mogelijk is dat de opdracht voor de nieuwe generaties. Meer ecologie, meer gezondheidssystemen. Om vroegtijdig te begrijpen dat we niet in korte tijd de energie van honderden miljoenen jaren er doorheen kunnen brassen. En dat je echt niet ongestraft oerwouden kan kappen om eiwitten voor veevoeders te kweken, omdat anders het grote geheel begint te kraken. Het opstapelen van al die ‘kleine’ reageerbuisjes kan gaan leiden tot een doodzieke planeet waarop alles wat we nu gewoon vinden en nodig hebben, heel erg lastig gaat worden.
Op de tuin werken wij heel graag met dat biologische evenwicht. Wij stimuleren het, ook voor jouw beste groenten. Dat is niet makkelijk, dan zouden we beter werken met grote machines. Daar hebben we van af gezien en ook hier gebeurt iets prachtigs, de andere kant op! Zorgen voor het organisme wordt beloond met iets onverwachts. Namelijk de natuur in onze bodem floreert, dat heeft een mooi microbioom. En een gezond microbioom van de bodem, zorgt mede voor jouw gezondheid. Dus vergeet alle reageerbuisdiscussies, maar durf je impact op de planeet te verkleinen en laat je verrassen door de schoonheid van systemisch kijken. Dat geeft meer voldoening dan in het volgende vliegtuig te springen.
